Genişbant Erişim (Broadband Access) Teknolojileri

21 Ocak tarihinde Kaliforniya Türk-Amerikan Derneği Güney Körfez (TAAC South Bay) şubesi olarak ikinci girişimcilik toplantımızı Mountain View, Kaliforniya’da düzenledik. San Francisco Körfez bölgesindeki Türk profesyonelleri biraraya getirerek çeşitli alanlardaki bilgi ve etkileşimlerini artırmaya yönelik olan ve düzenleyicisi olduğum bu toplantıların birincisinde “Silikon Vadisi’nde nasıl başarılı olunur?” konusunu start-up firmalar boyutunda ele alarak incelemiştik. Bu ikinci toplantıda genişbant erişim teknolojileri çeşitli boyutlarıyla tartışıldı.

Toplantıya geçen toplantıda olduğu gibi üç konuşmacı ve yaklaşık 80 kişilik bir dinleyici topluluğu katıldı. Konuşmacılar Jetstream Communications’da Teknoloji ve Ürün Planlamasından Sorumlu Başkan Yardımcısı Çağlan Aras, Iospan Wireless Başkan ve CEO’su Levent Gün ve Cisco Systems’da yönetici olan Çetin Şeren’di. Konuşmacılar sırasıyla Pazar Özeti, Erişim Teknolojileri ve Uygulama (deployment) Sorunlarını ele aldılar. Konuşmaların sonunda bir soru-cevap kısmı oldu.

İlk konuşmacı olan Çağlan Aras konuşmasına pazarın çok büyük olduğunu belirterek başladı. Mesela Kuzey Amerika telekomünikasyon pazarının büyüklüğü yılda 300 milyar dolar, Türkiye pazarınınki ise 8 milyar dolardır. Kişisel ve ticari müşterilere yönelik DSL, kablo, telsiz, uydu ve fiber gibi teknolojiler bulunmaktadır. Uygulama alanları ise yerel telefon servisi, iş veri (bussiness data) servisleri, Internet erişim ve web hosting servisleridir. Hizmet vericilerin önündeki problemlere bakıldığı zaman yerel hizmet vericilerin (SBC, Verizon, Bell South) uzun mesafe hizmet vericilere (long distance providers; AT&T, Sprint) göre müşteri sayısındaki çalkalanmalar, az ya da negatif büyüme, ürün çeşitliliği gibi konularda avantajları olduğu ortaya çıkmaktadır. Bu da özellikle hisse fiyatlarına yansımış, son bir sene içinde uzun mesafe hizmet vericilerinin hisselerinin değeri 1/3’üne düşerken aynı zaman zarfında yerel hizmet vericilerinin hisseleri değerlerini korumuştur. Burada şu soru akla gelmektedir: Hizmet vericiler ürünlerini nasıl farklılaştıracaklar? Çeşitli alternatifler mümkün: Hizmet “demetleri” sunma, tek bir genişbant erişim ağı, bilgisayar erişimli servis yönetimi olanakları, özelleştirilmiş servisler, vb. Bu konuda çeşitli firmaların halen girişimleri var: Mesela TelePacific firması müşteri belli telefon numaralarından arandığı zaman telefonun nasıl cevap vermesi gerektiğini bilgisayar programı aracılığıyla müşterinin belirleyebilmesini mümkün kılmıştır. Benzer şekilde WebMD müşteri kayıtlarına arayan numara üzerinden ulaşılmasına imkan vermiştir.

İkinci konuşmacı olan Levent Gün erişim teknolojileri ve özellikle telsiz teknolojisinden bahsetti: “3 C” olarak anılan bilgisayar, komünikasyon ve içeriğin (Computer, Communication, Content) kaynaşması süreci içerisindeyiz. Bunlara Internet’in yaklaşık logaritmik genişlemesi eklenince ortaya Internet erişiminin telsiz ve mobil olarak yapılacağı ve gömülü Internet kullanımının olacağı bir gelecek ortaya çıkmaktadır. Bireyler arası, bireyler ile araçlar arası ve araçlar arasındaki iletişim Internet üzerinden sağlanacaktır. Bu tabii ki beraberinde son kullanıcı açısından yeni gereksinimler getirmektedir. Ev pazarında yeni birtakım uygulamalar göze çarpmaktadır: etkileşimli çokluortam (interactive multimedia), ev otomasyonu, uzaktan erişim ve çalışma, ağ aletleri, vb. Bütün bunlar dünya çapında işleticiler ve üreticiler için yeni fırsatlar ortaya çıkarmaktadır. Bu olanakları daha iyi kullanmak için şu anki genişbant erişim alternatifleri kablo, DSL ve telsizdir. Şu anki kullanım orani %5 olan bu alternatiflerin 2004 yılında Amerika’da 25 milyon haneye ulaşması beklenmektedir. Bu alternatiflerden telsizin birtakım avantajları bulunmaktadır: istek olduğunda genişleyebilirlik, hızlı ve kolay yayılma, hızlı gelir getirimi, pazar fırsatlarına hızlı cevap verebilme, az miktarda yatırımla başlayabilme, vb. Telsiz teknolojisinin şu anki 300 milyon müşterisi ve Internet’in 200 milyon müşterisi 2005 yılında her ikisi içinde 1’er milyarı bulacak ve bu iki servisin birleşmesi yaşanacaktır.

Üçüncü konuşmacı olan Çetin Şeren uygulama sorunlarını ele aldı. Şu anda yayılma yüzdesi %5 olan genişbant teknolojilerini geri kalan %95’e ulaştırmak için yaklaşık 60.000 kamyonun bir sene boyunca çalışması gerekmektedir. Buna alternatif birtakım çözümler bulunmakta: telsiz erişim, müşteri kurulumlu ve mevcut hatları kullanacak erişim aletleri. Internet’in gelişmesindeki en önemli engel müşteri beklentileridir. Mesela telefon servisinin güvenilirliğine alışkın müşteri Internet’ten de aynısını bekleyecektir. Güvenilirlik milyon başına hata (MBH) ile ölçülüp telefon servisi için %99.999’dur. Etkileşimli televizyon (interactive TV), online video kiralama, acil servisler, video-telefonun eski teknolojideki eşdeğerlerini eleyebilmeleri için mevcut telefon ve kablo servisi kadar güvenilir olmalari gerekmektedir. Bu aslında pek de adaletli bir yarış değildir, çünkü Internet’in yapısı çok daha karmaşıktır. Şu anda %99.999 güvenilir servis veren tek şirket AT&T IFRS’dir (Interspan) ve halka açık Internet bu seviyede bir güvenilirlikten çok uzaktır. Bu seviyedeki güvenilirliği son kullanıcıya kadar sağlamak icin erişim ve çekirdek ağ (access and core networks) düzeyinde çok daha yüksek güvenilirlik sağlamak gerektirmektedir. Aslında güvenilirlik yanında genişbant erişimin gelişmesini kolaylaştıracak iki etken daha ortaya çıkmaktadır: hazır bulunma (availability) ve kolay bakım (maintainability). Güvenilirliği sağlamak için birtakım yöntemler kullanılmaktadır: yedekli (redundant) kaynak kullanma, gömülü teşhis (embedded debugging) imkanları, proaktif izleme olanakları. Hazır bulunmayı destekleyecek etkenler şunlardır: zorunlu sistem kapatma zamanı (scheduled downtime) olmaması, normaldışı ağ koşullarına dayanıklılık. Kolay bakımın koşulları ise şöyle sıralanabilir: işletim sırasında parça değiştirebilme, yazılım yenilenmesi sırasında hizmette kesinti olmaması. Bu üç koşul bütün unsurlarıyla alet, ağ yönetimi ve hizmetler seviyesinde yerine getirilmelidir.

Konuşmacıların sunumları bittikten sonra bir soru-cevap kısmı oldu ve dinleyiciler çeşitli konulardaki soruları hakkında konuşmacıların fikirlerini dinleme fırsatı buldular. Ve Türk topluluğu arasında popülerlik kazanan serimizin bir sonraki toplantısında buluşmak üzere toplantımıza son verdik.

Serhat Özdemir  

Bu yazıyla ilgili görüş ve yorumlarınızı yorum@teknoTurk.org ve sozdemir@ieee.org adreslerine yollayabilirsiniz. 21 Ocak tarihli toplantıda kullanılan sunulara TAAC South Bay sayfasından ulaşabilirsiniz.