En Büyük Elektronik Kütüphane
Elektronik
kütüphaneler ve bunların sundukları kaynaklar her geçen gün hızla
artmaktadır. Ticari ya da eğitim amaçlı bir çok kurum elinde bulunan
kaynakları elektronik ortamda hizmete sunabilmek için büyük çabalar
harcamakta ve çalışmaktadır. Elektronik kütüphanelerin yaygınlaşması ve
bu servislerin verilmesi amacıyla da Internet’in kullanılması, bu
hizmetleri mekan ve mesafeden bağımsız olarak kullanıcılarının ayağına
taşımaktadır.
Bir kütüphaneyi ayakta tutan en önemli sistem nedir diye bir soru sorulduğunda, mesleki olarak kütüphaneci olmamama rağmen hemen arşiv sistemidir derim. Bu cevap elektronik kütüphaneler için de geçerlidir, ya da geçerli olmalıdır.
Peki günümüzdeki en büyük elektronik kütüphane nedir? Bu soruya cevap ararken, eğer Internet’i arşivleyebilseydik, rahatlıkla, en büyük elektronik kütüphane Internet’tir diyebilirdik. Ancak halen Internet üzerinde bu konuda fazla bir örnek yoktur. Goggle (www.google.com) ya da Altavista (www.altavista.com) gibi arama motorları bir anlamda bu işi gerçekleştiriyor olsalar bile, Internet üzerindeki yayınların geçmişe dönük kopyalarına ulaşmak halen çok zordur. Bu durum Internet’in şu an en büyük eksiklerinden birisidir. Internet üzerindeki kaynaklar çok hızlı bir şekilde güncellenirken bu kaynakların önceki sürümlerini takip etmek, bu sürümlere tekrar ulaşmak bazen imkansız olabilmektedir. Bazı durumlarda bu kaynaklara referans verebilmek bile zorlaşmaktadır.
Peki o zaman Internet’i arşivleyebilir miyiz? Bu aslında ilk bakışta teknik olarak ve pratikte oldukça zor görünüyor, ama insanların azmi zoru başarmakta. Nasıl mı?
Elektronik kütüphaneler konusunda uzman araştırmacılar bir süreden beri Internet’in arşivlenebilmesi konusunda çalışmaktadırlar (http://archive0.alexa.com/collections/e2k.html). Bu çalışmanın başlangıç aşaması için halen 80 Tera Byte (TB) bilgi arşivlenmiş durumdadır. Bu arşiv sisteminde her bir TB için 4,000 dolar harcandığı belirtiliyor. Nihayi olarak sistem bütün Internet’i günlük olarak arşivlemeyi hedeflemektedir.
Bu sistemin nasıl çalıştığını görmek için aşağıdaki örnek bağlantıyı kullanabilirsiniz.
http://archive0.alexa.com/web/*searching/http://www.metu.edu.tr
Buradaki http://www.metu.edu.tr adresini istediğiniz bir adresle değiştirip tanıdığınız bir sitenin burada arşivlenip arşivlenmediğini de görebilirsiniz.
Örneğin buraya Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ)’nin adresi girildiğinde aşağıdaki sonuçlar elde ediliyor.
http://archive0.alexa.com/web/*searching/http://www.metu.edu.tr
Buradaki adreslerden ikincisine girince ise, 19 Mayıs, 2000 (saat 10:31) tarihindeki ODTÜ'ye ait ana sayfaya erişiliyor (ODTÜ sayfasının geçtiğimiz yılki durumu).
Buradaki bazı resimlerde kaybolma olmuş ancak bence bu durum Internet açısından önemli bir gelişme, siz ne dersiniz?
Alexa gurubu bu hizmeti ticari olarak vermeyi planlarken, benzeri bir çalışmayı archive.org (http://www.archive.org/) gurubu ticari olmayan bir yaklaşımla gerçekleştirmeye çalışmaktadır.
Sonuç olarak yakın bir gelecekte Internet üzerindeki araştırmaların daha sistematik bir arşiv sistemine kavuşacağını ve Internet’in dünyadaki en büyük elektronik kütüphane olmaya aday olduğunu söyleyebiliriz.
Elektronik Kütüphaneler: Türkiye için bazı öneriler
Bu yazıyla ilgili görüş ve yorumlarınızı yorum@teknoTurk.org ve ncagilta@indiana.edu adreslerine yollayabilirsiniz.