Ülkemizi yarına taşıyacak ve bilişim toplumuna dönüştürecek insan gücünün büyük bölümü üniversitelerin bilgisayar mühendisliği ve bilgisayar eğitimi bölümleri, birkaç çeşit ön lisans programı, özel kurs ve sertifika programlarında yetiştirilmektedir (10). Diğer yandan, özellikle matematik ve fizik bölümünden mezun olan bilgisayar ve iletişim teknolojilerine ilgili kişilerde bu alandaki insan gücüne önemli katkılarda bulunmaktadır. Fakat bu alanlarda verilen eğitimlerin amaçları farklı olduğundan, o bölümlerden mezun olan kişiler bu çalışmanın kapsamı dışında tutulmuştur. YÖK'ün belirlemiş olduğu kontenjanlara göre bilişimle ilgili 4 yıllık bölümlere 2002 yılı içersinde alınacak öğrenci sayısı şöyledir (1):

Tablo 1: 2002 Yılı 4 Yıllık Bilişim ile Bölümlerinin Kontenjanları

En az 4 yıl sonrasını düşünecek olursak 4 yıllık bir fakülteden mezun olabilecek bilişim insan gücü sayısı 5,026'dir. Bu rakam içersinde bilgisayar mühendisi sayısı da 2,811'dir. Halen ülkemizde yaklaşık 6,000 bilgisayar mühendisi vardır. Türkiye Bilişim Vakfı'nın araştırmalarına göre Türkiye'nin bilgi toplumu olabilmesi için 2000 yılında 70 bin civarında bilişim uzmanına ihtiyaç vardı (10). Cisco ve IDC'nin (International Data Corporation) raporlarına göre Türkiye'deki bilgisayar ağları uzmanı açığı 2002 yılı için 12 bin, 2003 yılı için ise 20 bin kişi olarak tahmin ediliyor (6). Bu sayı batı toplumlarındaki bilgisayar mühendislerinin nüfuslarına oranlaması ile elde edilmiştir. Ülkemizdeki 6,000 bilgisayar mühendisine her yıl mezun olanları katıp, yurt dışına transfer olanları da düşersek bugünkü batıyı sayıca ancak 50, 60 yıl sonra yakalamamız mümkün olacaktır (10). Kaldı ki bir çok batılı şirket, bilişim projelerini uygulamada eleman sıkıntısından yakınmaktadır. Bunlardan bir kısmı ülke politikalarını değiştirmekte (Almanya gibi) bilişim konusundaki elemanlara sınırlarını açmaktadır. Bu kapsamda Hindistan, Taiwan, Hong Kong gibi ucuz ve kaliteli iş gücünün bulunduğu ülkelerdeki mühendislere yüksek ücret, vatandaşlık hakkı vb. sosyal imkanlar yaratarak onları Avrupa ve Amerika'ya transfer etmektedirler. Genç nüfusuyla övünen Türkiye'nin de yaşlı Avrupa gibi aynı problemi yaşaması eğitim politikaları açısından hem düşündürücü hem de üzücüdür.

Genç nüfusunu son yıllarda iyi değerlendiren Hindistan ile ilgili bir kaç önemli konuya dikkat çekmekte fayda vardır. Yıllardır gelişmekte olan ülkeler arasında ilk sıralarda yer alan Hindistan, GSMH (Gayri Safi Milli Hasıla) artışındaki en büyük payı yazılım sektöründeki yüksek istihdam kapasitesi ile sağlamaktadır. Hindistan, yazılım alanında 2000 yılında 6,8 milyar dolar, 2001 yılında ise 8 milyar dolar ihracat yaparak gelişmekte olan ülkeler içerisinde bu alanda birinci sırada yer almıştır. 2008 yılı yazılım alanında ihracat hedefi ise 58 milyar dolardır. Bunu sağlamak içinde her yıl 200,000 civarında bilişim uzmanı yetiştirmektedir. Başta Microsoft ve Cisco olmak üzere bir çok dev dünya şirketi Hindistan'da kurdukları "Software House" larda ürün geliştirmektedirler (9). Günümüzde IT'nin (Information Technology) "I" harfini bu alanın yıldızlarından "India" (Hindistan) kelimesinden aldığını esprili bir ifadeyle dile getirilmektedir.

Bilgisayar öğretmeni yetersizliği ise bilgisayar mühendisliğinden daha vahimdir. Çünkü bir bilgisayar mühendisinin yerini başka disiplinden gelen birisi doldurabilir, fakat aynı durum bilgisayar öğretmenleri için daha zordur. Bunun nedeni, öğretmenliğin alan bilgisinin yanında pedagojik formasyon eğitimi de gerektirmesidir. YÖK, ilk ve orta öğretimde yaklaşık 15 milyon öğrencisi olan bir ülkenin dört yıl sonraki bilgisayar öğretmeni ihtiyacını 1,880 olarak tahmin etmiş ve ona göre plan yapmıştır. Bu nedenle 2002 içerisinde eğitim fakültelerinin bilgisayar eğitimi bölümlerine 1,880 kontenjan ayrılmıştır. Güncel bir örnekle ülkemizdeki bilgisayar öğretmeni açığını saptamak aslında zor değildir. 2002 Eylül öğretmen atamaları başvurusu için diğer branşlardan 65-75 arası KPSS taban puanı aranırken bilgisayar öğretmenleri için bu taban puan 40 olarak belirlenmiştir.

Bilgisayar mühendisliği ve bilgisayar eğitimi bölümlerinin yanı sıra ara elemanların da unutulmaması gerekiyor. Ara elemanlar, lise ile üniversite arasında olması gereken meslek okullarından yetişmesi beklenen bilgisayar teknisyenleri, işletmenler, bilişim pazarlamacıları ve programcılardır. İleri bilişim toplumunda çalışan nüfusun neredeyse yarısının bilişim alanında, ya da diğer alanlarda bilişim teknolojisi ile çalışanlar olduğunu göz önüne alırsak ara eleman yetiştirme konusunun ne kadar önemli olduğunu anlarız. Yetiştirmiş olduğumuz ara elaman sayısı ise 2000 yılı rakamları ile yıllık yaklaşık 7,500 kişidir. 2002 yılında Meslek Yüksek Okullarına (MYO) sınavsız geçişten dolayı kontenjanların okulların kapasitelerinin çok üstüne çıkarılmasına rağmen toplam kontenjan 16,055'dir (1).

Tablo 2: 2002 Yılı MYO Bilişim Bölümlerinin Kontenjanları

Fakat Meslek Yüksek Okullarının gerek kalitesiz eğitiminden, gerek öğretim elemanı eksikliğinden, gerekse de piyasadan kopuk ders programlarından dolayı Türkiye'de kaliteli ara eleman açığı gittikçe büyümektedir. Bu açığı yer yer diğer disiplinlerden (matematik, fizik, ziraat, maden vb.) mezun olmuş fakat kendi alanında istihdam olanağı bulamamış ya da kendisini bilişim alanında geliştirmiş lisans mezunlarından karşılandığını görüyoruz.

Kurs ve sertifika programları ise üniversitelerin dışında, bilgisayar uzmanı iseniz ya da bilgisayar uzmanı olmak isteyenlerin gerekli bilgi ve becerilere sahip olduğunu göstermesi için gereken belge olan BT Sertifikası'na (Bilgi Teknolojileri Sertifikası) yönelik kurslardır. Sertifika, kişinin endüstrinin taleplerini karşılayabilecek bir uzman olduğunu kanıtlar. BT Sertifikaları kişilere iş hayatında anında kullanabilecekleri ve hayata geçirebilecekleri bilgi ve becerileri kazandırır. İşverenler eleman alırken projelerini en hızlı ve en sağlıklı şekilde gerçekleştirebilecek bireyleri tercih ederler. Bu nedenle sadece bir alanda genelde de belli bir ürüne bağlı (vendor oriented) BT Sertifikalarına sahip uzmanlar öncelikle tercih edilirler. BT Sertifikası'na sahip olanlar yurtdışında da çalışma olanaklarını bulabilirler. ABD, Almanya başta olmak üzere dünyada yaşanan eleman açığı nedeniyle sertifikalı kişiler farklı iş fırsatlarını yakalayabilirler.

Sertifikalı eğitim konusunda en önde olanlar Microsoft Eğitim Merkezleri (7), Cisco Eğitim Merkezleri (4), Oracle University Programı (8), Hindistan-Türkiye işbirliği ile Aptech eğitimleri (2) ve İsrail-Türkiye işbirliği ile Bryce eğitimleridir (3).

Bütün bu seçeneklere rağmen ülkemizin içinde bulunduğu son ekonomik krizin bilişim sektöründe faaliyet gösteren şirketlere faturası çok ağır olduğundan bazı mezunlar şu an için iş bulmakta zorlanmaktadır. Fakat bu dönemin geçici olduğunu ümit ederek büyüyen bir ekonomik yapıya göre insan gücü planı yapmamızda mutlak fayda vardır. Hatta krizden dolayı iyice bütünleşmek zorunda olduğumuz yerkürenin bilişim insan gücünü genç nüfusumuzla neden karşılamayalım ki?

Fakat bırakınız yerkürenin bilişim insan gücünü Hindistan gibi karşılamayı, Türkiye üretim ekonomisinden bilgi ekonomisine doğru dönüşümünü sağlıklı yapamadığından yaklaşık 10 yıldır bilişim sektöründe insan gücü açığı problemi yaşamaktadır. Bu konuda eğitim veren kurumların sayısı ve mevcut kapasitelerinin yetersizliği nedeni ile bilişim teknolojileri eğitimi talebi yeterince karşılanamamaktadır.

Çözüm Öneriler

IT'nin (Information Technology) "T" harfini de Türkiye'nin temsil etmesi için, yukarıdaki bölümlerde mevcut durumun kabaca bir saptaması yapılmış, bu sıkıntıların giderilmesi içinde aşağıdaki çözümler önerilmiştir:

1. Alt yapısı tam olarak hazırlandıktan sonra mevcut bölümlere ilaveten yeni bölümler açılmalı,

2. Mevcut bölümlerin olanakları genişletilerek kontenjanları artırılmalı,

3. Yer kürede geçerli olan BT Sertifikaları konusunda eğitim veren merkezlerin sayısı ve kontenjanları artırılmalı,

4. Örgün eğitim ya da iş olanağı bulamayan genç nüfus, kurs ve sertifika programları ile bilişim alanında üretken hale getirilmelidir,

5. Piyasa, kendi kendine öğrenme (self learning) ve uzaktan eğitim (distance education) alt yapılarını geliştirerek genç nüfusa daha ekonomik yeni alternatifler sunmalıdır.

Kaynaklar

1. 2002-ÖSYS Tercih Kılavuzu.
2. Aptech Bilgisayar Eğitimi. [On-line] Available: http://www.aptech-turkiye.com
3. Bryce Eğitim Merkezleri. [On-line] Available: http://www.kocbryce.com
4. Cisco Eğitim Merkezleri. [On-line] Available: http://www.cisco.com/global/TR/edu
5. Indian IT Industry, [On-line] Available: www.nasscom.org
6. IT Sertifika Programları, [On-line] Available: www.yenibir.com/sertifika/neden
7. Microsoft Eğitim Merkezleri . [On-line] Available: http://www.microsoft.com/turkiye/egitim
8. Oracle University Programı. [On-line] Available: http://www.oracle.com/tr/education
9. Sun, Aysegül (2002). Türkiye'de Bilişim Eğitimi ve Önemi. [On-line] Available: http://list.ankara.edu.tr/lists/ank-club/Apr/0149.html
10. Vural, Fatoş V. (1999). Bilgisayar Mühendisliği Bölümlerinde Öğretim Üyesi Açığı: Mevcut Durum ve Çözüm Önerileri. İstanbul: Türkiye Bilişim Vakfı.

Yüksel Göktaş


Yazıyla ilgili görüş ve yorumlarınızı ygoktas@metu.edu.tr veya yorum@teknoTurk.org adreslerine yollayabilirsiniz.