I. Web Sayfalarına Link ve Frame Verme Kavramı

A. Link (Çengel-Bağlantı)

Link, Türkçe’de “çengel” veya bağlantı olarak adlandırılmaktadır. Link verme veya çengel atma, özel bir bilgisayar programı ile gerçekleştirilen ve bir web sayfasından diğerine geçişi mümkün kılan tekniğin ismidir (1). Aslında link verme, normal bir word metni üzerinde de yapılabilmektedir. Zira günümüz word tabanlı yazılımlarda bugün akıllı sayfa dediğimiz tanıma olayı gerçekleştirilmektedir. Yani word metninde yazılan bir web adresi, otomatik olarak geçişe uygun hale getirilmektedir (2). Internet bağlantısının mevcut olması ve adrese tıklanması halinde web sayfalarına geçiş mümkün olmaktadır. Link veya hyperlink, web sayfasından Internet kullanıcısını, yabancı web sayfasına aktaran bir program kodudur (3).

Bir link'de (çengel) iki esas unsur bulunmaktadır. Bunlardan ilki, ağda herhangi bir yerde bulunan bir içeriğe işaret, diğeri ise bu içeriğe ulaşabilme imkanıdır (4). Link verilme halinde işaret edilen web sayfaları veya bilgiler, link veren veya ziyaret edilen sayfanın sunucusunda tutulmamakta, link verilen sayfanın veya atıf yapılan web sayfasının kendi sunucusunda bulunmaktadır.

Link'ler, uygulanan tekniklere göre farklı isimler alabilmektedir (5). Öncelikle link'ler, deeplinks, surface links ve inline link olarak adlandırılmaktadır. “Surface link”in verilmesi halinde web sayfası ziyaretçisi, bu link'i seçmesi ile birlikte bir başka sayfayı açmaya başlayacaktır. Bu tür link'lerde link verilen sayfa bağımsız bir sayfa olarak kullanıcının karşısına gelecektir (6). Buna karşılık “Deeplinks”te kullanıcı, doğrudan ziyaret ettiği sayfa üzerinden bir diğer kimsenin sayfasındaki bilgilere giriş sayfasını kullanmaksızın ulaşabilme imkanına kavuşmuştur (7). Nihayetinde aslında “deeplinks” bir dahili link olarak kabul edilmektedir (8).

Konunun fikri hukuk bakımından ele alınacağı bu çalışmada temelde link'ler, intern (dahili) ve ekstern (harici) link olarak ikiye ayrılmaktadır (9). Harici (ekstern) link'lerde Internet kullanıcısı, link verilen sayfada bulunan link'lerin tıklanması ile diğer sayfaya ulaşmaktadır. Bu doğrudan diğer web sitesinin ana sayfası olabileceği gibi, o site içinde bulunan bir diğer sayfa da olabilir. Dahili (intern) link'lerde ise Internet kullanıcısı, bir başka sayfaya aktarılmamaktadır. Burada kullanıcı link veren sayfada kalmakta, ancak link'in verildiği sayfa, bu sayfa içinde görülebilmektedir. Dahili (intern) link'ler sayesinde, yüzlerce grafik ve büyük hacimli veriler, link veren kimsenin serveri meşgul edilmeksizin kullanılmaktadır. Bu tür link'ler, bir eserin sahibinin link veren kimse olduğu görünümü verilerek kötüye kullanılabilmektedir (10).

B. Frame

Frame verme halinde ise bir web sayfasında birbirinden bağımsız bölümlerde birden çok doküman görülmektedir. Burada frame veren ile frame verilen yabancı web sayfası, Internet kullanıcısının ekranında birleşik olarak görülmektedir. Modern Internet browserleri, kullanıcının ekranının bölünebilmesini sağlamaya elverişlidir. Frame tekniği ile web sayfası yapımcısı, bir başkasına ait web sayfasını kendi sayfası içine monte etme imkanını elde etmektedir. Her frame verilmesinde, Internet kullanıcısının ekranında yabancı web sayfaları görüntülenebilmektedir (11). Frame, intern link vermeden farklıdır. İntern link'lerde bir web sayfasının sadece belirli bir metni veya grafiği görüntülenmekte iken frame vermede link verilen tüm sayfa görüntülenmektedir (12).


II. Link ve Frame Vermeye Eser Sahibinin Rızası Sorunu

Link atmanın değerlendirilmesinde öncelikle web sayfalarının özellikleri göz önünde bulundurulmalıdır. Link atma, ilk anlamda çoğaltma olarak düşünülebilir. Zira bir web sayfasının çağrılması, tipik bir çoğaltma olarak kabul edilmektedir. Fakat sadece bir link atmanın eser sahibinin çoğaltma hakkının ihlali olduğu söylenemez. Çünkü link atma, sadece sayfanın adresinin verilmesi veya o sayfaya Internet kullanıcılarının ulaşmasının kolaylaştırılmasıdır (14). Ayrıca link aktif hale getirildiğinde işlemler link verilen sayfanın üzerinde gerçekleşmektedir. Bu, özellikle ekstern link atma hallerinde söz konusudur.

Bir web sayfasının işleticisinin yani bir anlamda eser sahibinin bir web sayfasında sunum yapması halinde onun en azından kendi web sayfasına başkalarının link vermesini zımni olarak kabul ettiği varsayılmaktadır (15). Çünkü link atma, web sayfasında sunulan imkanlardan biridir ve link atılan sayfaya da ulaşılabilme imkanı eser sahibi tarafından sağlanmaktadır. Internet'in temel felsefesini oluşturan bir tür bilgi bankası olması da bu görüşü haklı kılmaktadır. Eser sahibi tarafından başkaca bir hakkın ihlali söz konusu değilse link atma yasaklanamaz (16).

Doktrinde ekstern link atma, kural olarak atıf hakkı ve kaynak gösterme hakkı ile karşılaştırılmaktadır. Bu nedenle doktrine hakim olan görüşe göre de link atma yasaklanamamalıdır (17). Amerikan hukukunda link atma hakkı tanınmıştır (18). Mahkeme içtihatlarında da Internet'te bir web sayfası kuran kimsenin kendisine bu şekilde link'ler verilmesine rıza gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır (19). Hemen burada söylenmesi gereken bir husus da link veren kimseler arasındaki özel ilişkilerdir. İki rakip arasında verilen link'ler ayrıca değerlendirilmeye tabi tutulmalıdır. Buna İskoç adalarında yaşanan bir çekişmezlik örnek olarak verilebilir: Ekstern link'lerin kullanılmasında ilk hukuki problem, İskoç adalarında 1996 yılında yaşanmıştır. “Shetland Times” günlük haberlerinin bir kısmını web sayfasında da yayınlayan günlük bir gazetedir. “Shetland News” de web sayfasında yayınlanan bir haber gazetesidir. Bu gazete, kendi web sayfasında “Shetland Times”den bir habere kendi sayfasından link vermiştir. Bu link nitelik itibariyle bir ekstern link'tir. Internet kullanıcısı, söz konusu link'i tıklayarak “Shetland Times” gazetesinin haberine ulaşabilmektedir. Bunun üzerine “Shetland Times” yöneticileri, İskoç mahkemelerinde bir dava açmıştır. Dava bir ara karardan sonra 1997 yılında mahkeme dışı bir anlaşma ile sonuçlandırılmıştır. Buna göre verilen link'lerin her biri için logo ile birlikte “A Shetland Times Story” ilavesi ve ayrıca “Shetland Times”in anasayfası için ayrı bir link konulacaktır (20).

Internet'e link'lerin ve frame'lerin konulması halinde eser sahibinin bu duruma ekstern link'lerde olduğu gibi zımnen izin vermesinden söz edilemez (21). Çünkü burada eser sahibinin web sayfasından ummakta olduğu haklı menfaatler ihlal edilebilmektedir. Zira Internet kullanıcısı, eser sahibinin sayfasına ulaşmamakta, geçiş yapmamakta, link veya frame veren kimsenin sayfasında kalmakta ve eserin link veren kimseye ait olduğunu düşünebilmektedir. Zira frame veren web sayfası ile frame verilen web sayfası arasında bağlantı kurulmakta; frame veren kişinin web sayfasına monte edilerek kullanıcının karşısına çıkmaktadır (22). Amerikada TotalNews firması, frame verme yolu ile 1100 adet radyo, televizyon ve gazeteyi sayfalarına monte etmiştir (23). Kaldı ki link verilen web sayfası sahibinin eserinin sadece belirli formatta görülmesini isteme hakkı, asıl olarak kabul edilmelidir.

Deeplink verilmesi halinde de eser sahibinin rızasının alınması gerekmektedir. Bir görüşe göre eser sahibi Internet'te bulundurduğu sayfada herhangi bir sınırlama getirmemiş ise bu durumda deeplink verilmesine rıza göstermiş sayılmalıdır (24). Bir başka görüşe göre ise eser sahibinin bu durumda açık rızası aranmalıdır (25). Kanaatimce eser sahibinin adının belirtilmesi hakkı, manevi haklardan olduğu ve bunlardan vazgeçmenin bile mümkün olmadığı düşünüldüğünde, sadece zımni bir rızanın varlığından bahsedilememeli, eser sahibinin açık bir rızası aranmalıdır. Dahili link ve frame verilmesi halinde mahkeme içtihatları, eser sahibinin zımni bir rızasından bahsedilemeyeceğini kabul etmiştir (26).