Avrupa Bilgisayar Yetkinlik Sertifikası (ECDL) Uygulama Modeli ve Türkiye'deki Uygulamalar


Özet

 

Teknolojideki hızlı değişim çok kısa sürede edinilen bilgi ve becerilerin yetersiz kalmasına ve güncellenmesini gerektirmektedir. Bu koşullarda tüm dünyada yaşam boyu eğitim ve sertifikasyon programlarının önemi artmakta, kısa süreli ve ekonomik olması nedeniyle de bir eğitim seçeneği olarak karşımıza gelmektedir.

 

Bilgi teknolojileri alanında verilen eğitim ve sertifikaların standartlaştırılması büyük önem taşımaktadır. Bu amaçla Avrupa Birliği ülkelerinin çabası ile tüm dünyada geçerli bir sertifikasyon programı oluşturulmuştur. Avrupa Bilgisayar Yetkinlik Sertifikası (ECDL) olarak adlandırılan bu program bilgi teknolojileri eğitiminin uygulama ve değerlendirilmesi için standart bir programdır.

 

Bu çalışmanın genel amacı bilgi teknolojileri alanında sertifikasyonun önemini vurgulayarak toplumda ECDL serifika programının farkındalığını artırmaktır. Ayrıca, ECDL sertifika programının uygulama modeli ve Türkiye'de lisans hakkı sahibi olan Türkiye Bilişim Derneği'nin bu konudaki uygulamaları katılımcılarla paylaşılacaktır.

 

1. Giriş

 

Örgün eğitimdeki yoğunluk ve bütçe olanaklarının kısıtlı olması diğer alanlarda olduğu gibi bilişim eğitiminde de nicelik ve nitelik olarak beklentilerimizin karşılanamamasına yol açmaktadır. Ayrıca teknolojideki hızlı değişim çok kısa sürede, edinilen bilgi ve becerilerin yetersiz kalmasına ve güncellenmesi ihtiyacını ortaya çıkarmaktadır. Bu koşullarda tüm dünyada yaşam boyu eğitim ve sertifikasyon programlarının önemi artmakta, kısa süreli ve ekonomik olması nedeniyle bir eğitim seçeneği olarak karşımıza gelmektedir. Bu amaçla gerek kamu gerek özel kesimde kurs ve sertifikasyon programları uygulanmaya uzun süre önce başlanmıştır.

 

Bu ihtiyacı gidermek için, Milli Eğitim Bakanlığı'na (MEB) bağlı özel bilgisayar kurslarının sayısı gün geçtikçe artmaktadır. Ancak standardizasyonun istenilen yaygınlık ve geçerlilik düzeyinde sağlandığını söylemek zordur. Uluslararası bilişim teknolojisi üreticilerinin vermiş oldukları eğitimler ve sertifikalar daha dar amaçlara yönelik çalışmalardır. Ülkemizde bilinçli ve eğitimli bilgisayar kullanıcılarına olan talebin karşılanmasındaki başlangıç noktası bilişim okur-yazarlığıdır. Ayrıca, bilişim kültürünün yaygınlaştırılması çalışmalarındaki temel noktalardan biri geniş toplum kesimlerinde bilgisayar okur-yazarlık becerisinin yaratılması ve bunun belgelendirilmesidir.

 

Avrupa Birliği'ne girmeye hazırlanan ülkemiz, ana hedeflerinden biri bilgi toplumunun gereksinimlerine uygun insan gücü yetiştirmek olan e-Avrupa Eylem Planı'na uyum göstermek durumundadır. Avrupa Birliği'nin bu konudaki bakış açısı "Bilgi Toplumunun İstihdam ve Sosyal Boyutları Yüksek Grubu" tarafından alınan karar ile çok açık bir şekilde dile getirilmiş; e-Avrupa süreci kapsamında ECDL'in Avrupa Birliğinde geçerli sertifika olması düşüncesi benimsenmiştir. ECDL, e-Avrupa projesinin en önemli yapıtaşlarından biridir ve bir sertifika sistemi haline dönüşmüştür. Avrupa ülkeleri dışında da yaygınlık kazanmaya başlayan program, bu ülkelerde Uluslararası Bilgisayar Yetkinlik Sertifikası (ICDL) ismi altında çalışmakta, dünya coğrafyasının çok büyük bir bölümüne ulaşmaktadır.

 

ECDL kavramının devlet kademelerinde, eğitim kurumlarında ve toplumun çeşitli kesimlerinde öneminin vurgulanması gerekmektedir. Yabancı dil ve mesleki yeterlilik sınavlarındaki gibi işe giriş ve terfi mekanizmalarında bilişim sınavlarının yapılması günümüz için bir zorunluluktur. ECDL'in tek sınav sistemi olarak uygulanması ile yaygın ve güvenilir bir sınav sistemi toplumun hizmetine verilmiş olmaktadır. Kamu Personeli Bilişim Sınavının ECDL ile uygulanmaya konulması hem standartlar hem de uygulanabilme pratiği açısından tek çıkış olarak görülmelidir.

 

2. ECDL, Tarihçesi ve TBD Çalışmaları

 

Avrupa Birliği ülkelerindeki çabalar Avrupa Profesyonel Bilişim Dernekleri Konfederasyonu (CEPIS) bünyesinde yapılan çalışmalarla sonuca ulaşmış ve Türkiye Bilişim Derneği'nin (TBD) de üye olduğu CEPIS tarafından 1997 yılında kurulan ECDL Vakfı (ECDL-F) tüm Avrupa ve giderek dünyada geçerli bir sertifikasyon programı oluşturmuştur. Avrupa Bilgisayar Yetkinlik Sertifikası (ECDL) programı ile Avrupa Birliği ülkelerinde yaşayan insanların aynı standartlarda bilgisayar okur-yazarlığı bilgileriyle ortak bir belgeye sahip olmaları hedeflenmektedir. İlk yıl 6 bin kişi sertifika almış, kişi sayısı 4 yıl içinde 2 milyona çıkmıştır. Programın uygulandığı ülkelerde kurumların ECDL kullanımı hızla artmaktadır. ECDL halihazırda, programa 2 milyona yakın insanın katılımıyla tüm dünyada 55'den fazla ülkede yürütülmektedir(Carpenter, 2002).

 

Bu çalışmalara paralel olarak TBD, ECDL sınav ve sertifikasyon programını ülkemizde de uygulanabilmesi için çalışmalarına 2000 yılında başlamıştır. TBD-ECDL Çalışma Grubu bünyesinde başlayan çalışmalar 2001 yılında sonuçlanmış ve hem ECDL Vakfına yapılan yazılı başvuru hem de uygulama modelleri konusunda somut adımlar atılarak sürdürülmüştür. Web sitesi ve e-posta yoluyla yapılan duyurular sonucunda gelen teklifler içerisinde önerilen model, TBD Yönetim Kurulu tarafından benimsenmiş ve ECDL Bilişim ve Eğitim A.Ş. (ECDL Türkiye) alt-lisans verilerek kuruluş çalışmalarına başlanmıştır(Sunay, 2002).

 

ECDL müfredatının özel ve resmi eğitim kurumları için standart bir müfredat haline gelmesi halinde hem sertifikasyon için sağlıklı bir altyapı hem de bilişim okur-yazarlığı eğitimi konusunda Avrupa Birliği ülkeleriyle aynı standart sağlanmış olacaktır. Programın temel dayanağı, sertifika sınavlarındaki ciddiyet ve bunun sürekliliğidir. Bu amaçla üç kademe sınav denetim sistemi işletilmektedir. Bunlar ECDL Vakfı, TBD ve sınav organizasyon şirketinin denetimleridir(Sunay, 2001).

 

2.1. ECDL Müfredatı

 

ECDL temel müfredatı, bilgisayar okur yazarlığı olarak adlandırılan kavramı içeren yedi modülden oluşmaktadır. Bunlar:

 

Modül 1- Bilişim teknolojisinin temel kavramları: Bu modül, kişisel bilgisayarların temel fiziksel yapısı, veri kaydı ve bellek gibi temel kavramlar, bilgisayar temelli yazılım uygulamaları ile bilgi ağlarının genel durumu, bilgisayarların günlük kullanımları, kişisel bilgisayarların bakımı, sağlığa etkileri, bilgisayar güvenliği ve yasal konuları kapsar.

 

Modül 2 - Bilgisayar kullanımı ve dosya yönetimi: Bu modül, kişisel bilgisayarlar ve işletim sistemlerinin temel fonksiyonlarını kullanabilme, masaüstü ortamını etkin biçimde işletebilme, dosya, dizin ve klasörleri yönetebilme, kopyalama, taşıma, silme ile ilgilidir. Ayrıca arama özellikleri, basit düzenleme araçları ve yazıcı yönetimi olanaklarını işletim sistemi ile birlikte kullanabilme becerileri de bu modül içerisinde yer almaktadır.

 

Modül 3 - Kelime işlem programı: Bu m odül kelime işlem uygulamalarını, yeni belge oluşturma, düzenleme işlemleri ile yazımı bitirilmiş bir belgeyi yazıcıya hazır hale getirme gibi temel işlemlerin yanında belge içerisinde görüntü ve resim kullanma, standart tablolar oluşturma, nesneleri ekleme, posta birleştirme araçları gibi gelişmiş özellikleri kullanma becerisini kapsar.

 

Modül 4 - Hesap tabloları: Tablolamanın temel kavramları; tablo düzenleme ve kullanma gibi tablolama uygulamaları birleştirerek temel işlemleri uygulayabilme, temel formül v fonksiyonları kullanarakl standart matematiksel ve mantıksal operasyonları başarıyla tamamlayabilme, neseneleri alma, grafik ve çizim gibi ileri düzey uygulamaları kullanma becereileri ile ilgili bir modüldür.

 

Modül 5 - Veritabanı/dosyalama sistemleri: Temel veri tabanı kavram ve becerileri ile ilgili olan bu modül iki bölüme ayrılmıştır: Birinci bölüm, veri paketlşerini kulanarak basit bir veri tabanı tasarlama v eplanlama becerisini, ikinci ölüm ise bir veri tabanı üzerinden bilgilerin alınması, sorgulama, seçme ve sıralama araçlarının kullanımı, rapor oluşturabilme ve raporları değiştirebilmeyi kapsar.

 

Modül 6 - Sunu programları: Değişik hedef dinlayici v etopluluklarına uygun değişik sunular oluşturma, düzenleme ve hazırlama gibi temel görevlerin yanında grafik ve çizim gibi temel uygulamaların kullanımı, çeşitli efektlerle süslenmiş slaytlar kullanabilme becerilerini kapsar.

 

Modül 7 - Bilgi iletişim hizmetleri: Bu modül de iki bölümden oluşmaktadır: Birinci bilgi bölümü, temel web tarayıcı uygulamalarını ve mevcut arama motoru araçlarını kullanabilmeyi kapsamaktadır. İkinci bölüm olan iletişim bölümünde elektronik yazılımlarını kullanma becerisi vardır. Yukarıda ayrıntıları ile verilen yedi temel modülden başka gelişen ihtiyaçlara yönelik ECDL müfredat programları da çok yakında kullanıma hazır hale gelecektir. Bu modüller;

  • Eğitmenler için ECDL,
  • Bilgi Teknolojisi Yöneticileri için ECDL,
  • Çocuklar için ECDL,
  • ECDL CAD,
  • Engelliler için ECDL,
  • ECDL Sertifikalı Eğitmenler için ECDL,
  • ECDL Web Dizayn.

2.2. Standart ECDL İşleyiş Modeli

ECDL Vakfı tarafından belirlenmiş olan uluslararası uygulama modeli şu şekildedir:

ECDL Sertifika Programı, Yetkili Test Merkezleri vasıtasıyla yürütülmektedir. Yetkili Test Merkezi olmak isteyen kuruluşlar ECDL Yetkili Test Merkezi Başvuru formu ile ECDL'e başvururlar. Yetkili Test Merkezi olmak üzere başvuran test merkezi adayları, Sınav Değerlendirme Merkezi tarafından eğitilmiş denetçiler tarafından denetlenir. Test Merkezi koşullarına uygun merkezler ile düzenlenen denetim raporu sonuçları doğrultusunda ECDL Test Merkezi anlaşması yapılır.

ECDL sınavlarına katılmak isteyen adaylar, Yetkili Test Merkezlerine başvururlar ve Test Merkezleri her aday için Yetkinlik Kartı düzenler. Başvuru sırasında hangi sertifika programı için başvurduklarını belirtirler. Adayların başvurabilecekleri programlar şunlardır:

ECDL Başlangıç: Dört bölümden oluşur. Adaylar ECDL müfredatından seçtikleri 4 bölümden sınava girerek başarılı olmaları halinde ECDL Başlangıç sertifikasını almaya hak kazanırlar. Adayların bölümlerden başarı durumlarını gösteren yetkinlik kartına ihtiyaçları vardır. Tüm bölümlerin başarı ile tamamlandığı test merkezi tarafından yetkinlik kartına işlenip ECDL'e gönderildiğinde adaylar sertifika almaya hak kazanır.

ECDL Temel: Yedi bölümden oluşur. Adaylar bütün bölümleri başarı ile tamamladıklarında ECDL sertifikasını almaya hak kazanırlar. Adayların bölümlerden başarı durumlarını gösteren yetkinlik kartına ihtiyaçları vardır. Tüm bölümlerin başarı ile tamamlandığı test merkezi tarafından yetkinlik kartına işlenip ECDL'e gönderildiğinde adaylar sertifika almaya hak kazanır.

ECDL İleri: İki ayrı bölümden oluşur. Her bölüm için ayrı sınava girilir ve ayrı sertifika düzenlenir. Adayın yetkinlik kartına ihtiyacı yoktur. Aday başarılı olduğu bölümle ilgili sertifika almaya hak kazanır.

Sınav düzenlenecek olan Yetkili Test Merkezinde görev yapmak üzere Sınav Değerlendirme Merkezi tarafından özel eğitilmiş bir gözetmen atanır. Gözetmen kadrosu Türkiye Bilişim Derneği üyelerinden oluşur. Gözetmen sınav sırasında Yetkili Test Merkezi tarafından atanmış Test Sorumlusu ile birlikte sağlıklı bir sınav yapılmasını sağlamak amacıyla görevlendirilmiştir. Sınav bitiminde gözetmen, Sınav Değerlendirme Merkezi'ne Sınav Raporu geçmek durumundadır.

Sınav işleyiş şekli şu şekildedir: Bir gün içinde minimum 2 (iki), maksimum 4 (dört) saat sınav düzenlenebilir. ECDL sınavları 2-7 bölümleri çalışma dosyaları üzerinde gerçekleşir. Çalışma dosyaları ve sınav soruları Extranet sisteminden Test Merkezi tarafından sınavdan 2 (iki) saat önce çekilebilir. Sınav sonucunda çalışma dosyaları disketlere yüklenerek Sınav Değerlendirme Merkezi'ne değerlendirilmek üzere gönderilir. Tüm bu süreçle ilgili detaylı bilgi Test Merkezi eğitiminde ve Operasyon Kılavuzunda açıklanmaktadır.

Sınav uygulandıktan sonra sınav disketleri Sınav Değerlendirme Merkezi'ne geldikten sonra 15 (onbeş) iş günü içinde değerlendirilir ve sonuçlar Test Merkezlerine bildirilir. Test Merkezleri adayların sonuçlarını bildirip tamamlanmış Yetkinlik Kartlarını Sınav Değerlendirme Merkezi'ne gönderirler. Sınav Değerlendirme Merkezi düzenlenen ECDL sertifikalarını 15 (onbeş) gün içinde Test Merkezlerine göndermekle yükümlüdür.

3. ECDL Uygulamaları

Avrupa'da ve dünyada ECDL'in gelişimi 1997 yılında Avrupa'da başlamış olup büyük bir hızla tüm dünyaya yayılmaktadır.

Avrupa Konseyi, Mart 2000 tarihli Lizbon toplantılarında Avrupa'da temel BT becerilerine yönelik bir diploma programı oluşturulmasının gerekliliğini vurgulamıştır. Bilgi Toplumunun İstihdam ve Toplumsal Boyutlar Yüksek Heyeti (ESDIS) "e-Avrupa eylem çizgisinin uygulamaya koyulmasına ilişkin olarak "Avrupa'da Temel Bilgi Teknolojisi becerilerine yönelik ve belirli bir merkezden idare edilmeden verilebilecek bir diploma programı oluşturmak" önerisi ile ECDL programına verdiği önemi ortaya koymuştur.

Haziran 2000 tarihli Feira toplantılarında yukarıda belirtilmiş olan Lizbon hedefinin gerçekleştirilmesi için gereken mekanizma ve zaman sınırlamalarının bulunduğu belirli bir eylem çizgisini kapsayan eAvrupa Eylem Planı'nı onaylamıştır. Söz konusu Lizbon kararının gerçekleştirilmesi şu şeklide planlanmıştır:

1-"Avrupa'da Temel Bilgi Teknolojisi becerilerine yönelik ve belirli bir merkezden idare edilmeden verilebilecek bir diploma programı oluşturulacaktır" (Avrupa Komisyonu Üye Ülkeleri;mühlet: 2001 sonu).

2- Bu eylem çizgisine yönelik e-Avrupa eylem planı dahilinde, Üye Ülke temsilcilerinden oluşan ve Avrupa Komisyonu tarafından yönetilen "Bilgi Toplumunun İstihdam ve Toplumsal Boyutlar Yüksek Heyeti" (ESDIS) bu eylemin gerçekleştirilmesine yönelik gelişimin denetlenmesinden sorumludur.

3- ESDIS, denetleme rolü çerçevesinde yukarıda belirtilmiş olan eylem çizgisi taahhütünü yerine getirebilecek potansiyelde olan, aralarında ECDL- Avrupa Bilgisayar Yetkinlik Sertifikası' nın da bulunduğu programları belirlemiştir. Komisyonun çalışma belgesinde* yer alan bu uygulamanın sonunda çıkan karar şudur: " Bu amaca ulaşmak için, Üye Ülkelerin büyük bir çoğunluğu Avrupa Bilgisayar Yetkinlik Sertifikası'nı (ECDL) desteklemektedir."

4- Henüz Avrupa'da uygulanmakta olan ve temel BT belgelendirme programı olan ECDL, birçok firma, firma çalışanı ve ortağı, aynı zamanda bazı Üye Ülkeler tarafından desteklenen mesleki eğitim programlarınca tanınmaktadır. Bu kavramın sahibi olan "ECDL Vakfı", Avrupa'da BT alanındaki meslekleri temsil eden ve saygın bir organ olan Avrupa Profesyonel Bilişim Derneği Konseyi (CEPIS) tarafından kurulmuştur ve kâr amacı gütmemektedir.

5- Adayların kaydolması (yetkinlik kartının verilmesi) ve ECDL belgesinin dağıtımı yetkisi Üye Ülkelerdeki ECDL vakfı üyesi olan ulusal derneklere verilmiştir ve bu cemiyetler farklı ücretlendirme mekanizmaları dahil olmak üzere kendi uygulama yöntemlerini kullanmaktadırlar.

6- Üye Ülkelerde resmi olarak tanınan mesleki eğitim belgeleri sadece söz konusu Üye Ülke içerisinde geçerlidir ve bu bağlamda tüm Avrupa'da geçerli olan bir program, mümkün olduğunca ulusal programlar tarafından da dikkate alınmalıdır.

7- ESDIS, 15 Haziran 2001 tarihinde yapmış olduğu toplantıya ECDL vakfını davet ederek vakıftan ECDL'in, yukarıda belirtilmiş olan e-Avrupa eylem çizgisinin gereklerini yerine getirebilecek bir temel olarak sunmasını istemiştir. Bunun sonucu olarak, ESDIS, 24 Eylül 2001 tarihinde ECDL'in uygulanabilirliği konusunda bilgi vermesi için uzmanlardan oluşan bir alt kurulla toplantı yapılmıştır.

8- Uzmanlardan oluşan alt kurul, ECDL'in Avrupa çapında geniş kabul gören tek temel BT becerileri belgelendirme programı olduğu sonucuna varmıştır. Benzer diğer belgelendirme programları ise bazı patentli ürünlerin desteklenmesine ya da sadece ulusal bazda yetkinlik kazandırmaya yönelik programlardır. Ulusal bazda yetkinlik kazandırmaya yönelik programların çoğu eğitim kurslarıyla birleşmiş ya da daha geniş ulusal belgelendirme ya da diploma düzenlemelerinin bir parçası niteliğindedir.

3.1. Dünyadaki Uygulamalar

ECDL programı başta eğitim kurumlarında olmak üzere tüm dünyada çok sayıda kurumda yaygın olarak uygulanmaktadır. Diğer ülkelerdeki uygulamalardan örnekler aşağıda sunulmaktadır:

Avusturya'da Eğitim Bakanlığı ECDL'i desteklemekte ve her lise öğrencisinin üniversiteye girmeden önce bir ECDL sertifikası almasını hedeflemektedir. Bu hedef, "e-Avrupa 2002" adlı projeyle uyum içinde olan "e-Avrupa" resmi hükümet planının bir parçasıdır.

Bakanlığın teşviki ve ECDL Avusturya'nın işbirliğiyle, ECDL'in okullarda kurumsallaştırılmasını hedefleyen bir dernek kurulmuştur.

Bu dernekle birlikte altı yüz (600) orta dereceli okul Yetkili Test Merkezi haline gelmiştir:

  • Tüm orta dereceli okullarda, kişisel bilgisayar kullanımının temel becerileri öğretilmekte ve bu okulların çoğunda ECDL müfredatı dersin içeriğini oluşturmaktadır.
  • Tüm öğretmenler, kendileri de ECDL sahibi ise, ECDL sınav sorumlusu olma fırsatına sahiptir.

ECDL, Avusturya "Personel Seçimi Yüksek Konseyi" tarafından da artı bir nitelik olarak görülmektedir. Şu ana kadar 1.000 kamu personeli programa katılırken 200.000 personelin programa katılması beklenmektedir. Savunma Bakanlığı, bütün subaylara, askerlere ve silahlı kuvvetlerin çeşitli alanlarından acemi erlere ECDL programına dayalı bir bilgisayar eğitimi ve sertifikası sağlamaktadır. Savunma Bakanı'nın kendisi de bir subayın aldığı ilk yetkinlik kartını almıştır.

Danimarka'da Eğitim Bakanlığı, kendi BT diplomasını, BT okulunu ve eğitmen kadrosunu, ağırlıklı olarak eğitici karakterlerden oluşan (6) ünite kapsamını oluşturduktan sonra ECDL'i kabul etmiştir. Bakanlık programı çalışanlarına önermektedir.

Norveç'te 400 Yetkili Test Merkezi'nin 100'den fazlasını okul ve üniversiteler oluşturmaktadır. Eğitim Bakanlığı, ECDL'i tanımakta ve desteklemektedir. ECDL Norveç, liselerde öğretmen ve öğrencilerin temel bilgisayar bilgilerini ve öğrenme ihtiyaçlarını saptamak için (ülke çapında bir araştırma olan) tanısal testler yapmakla görevlendirilmiştir. Bu proje Bakanlık tarafından izlenmekte ve finanse edilmektedir.Pilot testlerden sonra asıl hedef, ECDL ve öğretmenler aracılığıyla öğretmenler ve öğrenciler için bir eğitim programı başlatmaktır.

Letonya'da üç yıl içerisinde ECDL'in devlet eğitim sistemine girmiş olması planlanmaktadır. 2004-2005 öğretim yılının başında tüm 4. , 5. ve 6. sınıf öğrencileri ECDL'in 1,2,3,4,7 bölümlerine bağlı olarak Bilgi ve İletişim Teknolojileri alanında bilgi sahibi olacaklardır. Her orta öğretim öğrencisi, ECDL bölümlerinin yedisini de kapsayan BT ve kişisel bilgisayar konusunda bilgilendirilecektir. Devlet eğitim sistemi için 10.000 yetkinlik kartı dağıtılmasını planlamaktadır. 2002 yılında ilk 1000'i devlet tarafından karşılanmak üzere 15.000 muhtemel yetkinlik kartı öğretmenler aracılığıyla sağlanacaktır.

İrlanda'da 1997'de ECDL'in İrlanda'da resmi olarak kuruluşu sırasında Eğitim Bakanı programı tam olarak desteklediğini belirtmiştir. O günden bu yana ülkedeki toplam 800 okuldan 300'ü Yetkili Test Merkezi olmuştur. Yetkinlik kartı ve testlerin maliyeti öğrenciler veya okul bütçesinden karşılanmıştır.

Hollanda'da ECDL müfredatı Eğitim Bakanlığı tarafından onaylanmıştır ve yönetici personelin olduğu kadar, yüksek öğrenim öğrencilerinin de eğitim müfredatına dahil edilmiştir.

İngiltere'de Eğitim Bakanlığı programı desteklemekte ve tüm çalışanlarına tavsiye etmektedir. 500'den fazla okul, yüksek okul ve üniversite Yetkili Test Merkezi haline gelmiştir. Yüksek istihdam oranına rağmen okur yazarlığın düşük olduğu bir bölgede bulunan Cardiff Wales Enstitüsü, sertifika programının personel ve öğrencilerin BT becerilerini büyük ölçüde etkilediği kuruluşlarından sadece bir tanesidir. Savunma Bakanlığı, Nisan 2001'de yayımlanan "Savunma Eğitiminin Modernleştirilmesi" adlı raporu destekleyen makalesinde şöyle belirtmiştir: "...Deniz, kara ve hava askerlerimizin BT becerilerinde bir boşluk farkettik. Asker eğitimindeki yüksek yaş sınırı durumu daha da kötüleştirmiştir; bu, şu anlama gelmektedir: askerler okulu bitirdikten sonra 10 yıla kadar eğitim görüyorlar ve bu nedenle bu tip beceriler elde edemiyorlar ya da edindikleri becerileri unutmuş oluyorlar. Temel BT becerileri, Avrupa Bilgisayar Yetkinlik Sertifikası (ECDL) bölümlerinin kullanıldığı uzman bir eğitim sayesinde kazanılacaktır. ECDL bölümleri, BT becerileri eğitimi ve testleri için Avrupa çapında bir standarttır ve resmi bir yetkinlik de sağlamaktadır..." "...Savunma Bakanlığı, eğitimi ve savunma eğitimini destekleyecek yeni bilgi teknolojileri konusunda geç kalmıştır. Başka yerlerde uygulanan daha iyi yöntemler tüm iş stratejilerinde elektronik öğrenmenin önemini vurgulamaktadır. Bu da, uygun bağlamda kullanıldığı takdirde kuruluş için gelişmiş bireysel eğitim ve daha iyi sonuçlar sağlayacaktır. NATO personeli ve Amerika, Kanada ve Avustralya Silahlı Kuvvetleri, verilen eğitimi geliştirmek için elektronik öğrenme stratejileri uygulamaktadırlar...

  • Donanma (Kraliyet Donanması & Kraliyet Deniz Kuvvetleri), Kraliyet Hava Kuvvetleri ve Yedek Gönüllü Ordusu'na ait 100.000 eleman ve subay, önümüzdeki dört yıl içinde sertifika programına tabi tutulacaklardır. Bu programa ayrıca sivil görevliler ve Savunma Bakanlığı'nın mevcut personeli de katılacaktır.
  • Şu anda 10.000'den fazla kişi setifika edinme sürecine girmiş bulunmaktadır.
  • Programın tamamı Bakanlık tarafından desteklenmektedir.

Ayrı bir gelişme olarak, RAF (Kraliyet Hava Kuvvetleri) İngiltere çapındaki hava üslerinde on tane yeni doğrudan öğrenim merkezini geçtiğimiz Nisan'dan itibaren çalışanlara 24 saat online eğitim sağlayacak şekilde hazırlamaktadır. Bu uygulama şimdilik deneme sürecindedir ve 1300'den fazla kişi eğitim için kayıt olmuştur. Derslerin yaklaşık yüzde 80'i BT ile ilgili, özellikle ECDL dersleri ve web tasarımı gibi başka konular da kapsanmaktadır. RAF üsleri için 25 merkezin daha kurulması planlanmaktadır.

Almanya'da Eğitim Bakanlığı ECDL'i tam olarak desteklemektedir. Savunma Bakanlığı ise yakın gelecekte silahlı kuvvetlerdeki asker ve subayların sertifika edinmeleri için fon sağlanacaktır.

Bermuda'da ECDL katılımcıları toplam nüfusun % 1'ini oluşturmaktadır. Eğitim Bakanlığı 45 ortaokul öğretmeninin profesyonel gelişimlerinin bir parçası olarak ICDL eğitimi almalarını istemiştir.

İtalya'da ECDL, İtalyan Eğitm Sistemi içinde bilgisayar becerilerini değerlendirmede resmi bir standarttır. Aralık 1999'da Eğitim Bakanlığı ile, ECDL'in ülkedeki tüm devlet liselerinde uygulamaya başlatılması için düzenlenen protokole dayalı üç yıllık resmi bir anlaşma imzalanmıştır. Tüm ülkede 800 özel okul ECDL Yetkili Test Merkezi olmuştur. Denetimin daha iyi sağlanması için, aynı bölgedeki diğer okulların faaliyetlerini gözlemlemek amacıyla her bölgede bir okul (toplam 100 okul) görevlendirilmiş ve bu düzenleme ve görev verilecek okulun seçilmesi Eğitim Bakanlığı ile yapılan sıkı işbirliği sonucunda gerçekleştirilmiştir. ECDL Müfredatı BT sınıflarında uygulamaya geçirilmiştir. ECDL zorunlu bir program olmamasına rağmen, Bakanlık tarafından önemle tavsiye edilmekte ve öğrencilere akademik yıl içinde "daha çok kredi" toplama imkanı sağlamaktadır. Günümüzde ECDL öğretmenler için isteğe bağlıdır. Fakat sertifika edindikleri taktirde okullarında ECDL sınav sorumlusu olma durumları da söz konusudur. Şu anda zorunlu eğitim ve sertifika programının ECDL ve öğretmenler aracılığıyla yavaş yavaş uygulamaya geçirilmesi planlanmaktadır. Eğitim Bakanlığı, ECDL'i tanıdığına dair, Çalışma Bakanlığı ve Üniversitelerin çoğu ile protokol imzalamıştır.

Ayrıca, İtalya'da ECDL, bütün üniversitelerin çeşitli bölümlerinde uygulamaya konulmaktadır. Sertifikanın edinilmesi "zorunlu" değilse de, sertifika sürecindeki her bölüm ve alan öğrenciye "puan" sağlamaktadır. Gelecek birkaç ay içinde bütün bölümlerin ilk yılında ECDL zorunlu hale getirilecektir. 15 üniversite (devlet ya da özel) Yetkili Test Merkezi olmuştur ve 15 tanesi de denetim sürecindedir. Özel üniversitelerde ECDL sınav ücretleri okul harcına dahildir. Devlet üniversitelerinde ECDL sınav ücretleri üniversitenin merkez saymanlığına ödenir.

Silahlı Kuvvetlerde ise; İtalyan ordusu, yeni askerlerin bilgisayar bilgisi konusunda resmi sertifika olarak ECDL'i kabul etmiştir. Tüm ülkede Silahlı Kuvvetlere ait (ECDL için yapılmış eğitim alanlarının olduğu) bölgeler kullanılarak 130 merkezin Yetkili Test Merkezi haline getirilmesi hedeflenmektedir. Bu hareket, Avrupa Birliği tarafından finanse edilmektedir. Hem kara, hem deniz, hem de hava kuvvetleri ECDL programına olan ilgilerini ifade etmişlerdir ve şu aşamada tüm askeri personel için Eğitim Merkezleri kurulması düşünülmektedir.

İsveç'te Eğitim Bakanlığı, "e-Avrupa 2002" Programı çerçevesinde her toplumdaki öğretmen ve profesörlere yardım ve destek sağlamak amacıyla okullarda BT'nin teşvik edilmesinden sorumlu bir organizasyon olan "BT IS" i kurmuştur. "BT IS"nin görevi:

  1. Gelecek beş yıl içinde 60.000 öğretmeni eğitim aracı olarak kişisel bilgisayarlar konusunda eğitmek.
  2. Her eğitmene (derneğe ait olacak olan) birer kişisel bilgisayar sağlamak.
  3. Okullara internet erişimi için fon sağlamak.
  4. Öğretmenleri ve öğrencileri kendi elektronik adreslerini almaları konusunda desteklemek.
  5. Özel ihtiyaçları olan öğrencilere yardım etmek.
  6. Bu muhteşem eğitim çabasını ödüllendirmek.

"BT IS", "ECDL ve öğretmenlerini" yukarıdaki planın gerçekleştirilmesinde kullanmayı amaçlamaktadır. İsveç'te ECDL'i destekleyen kurumlar:

  • İsveç Savunma Kuvvetleri
  • Vergi Dairesi
  • Ulusal Sağlık Sigortası Kurumu
  • İsveç Posta Dairesi
  • Stockholm Ekonomi Okulu
  • Lund Üniversitesi

Mısır'da 27 Aralık 2001 tarihinde HE, Mısır Yüksek Eğitim Bakanı, Prof. Mofied Shebab ve UNESCO Kahire Bürosu (UCO) Müdürü Dr. Mohammed El-Deek, ICDL eğitimi ve sertifika programının desteklenmesi yoluyla Mısır Yüksek Eğitim Topluluğu'nun temel BT ve bilgisayar becerilerini ilerletmeyi amaçlayan Anlayış Bildirisi (MOU)'nı imzalamışlardır. MOU'nun başlıca faaliyetleri şunlardır:

  • Yüksek Eğitim Topluluğu'nun temel bilgisayar becerilerini geliştirmek ve ICDL sertifikası edinmesi amacıyla teşvik sağlamak ve faydaları belirlemek.
  • ICDL Müfredatı'nın, tüm yüksek eğitim kurumlarındaki üniversite öğrencileri için temel bilgisayar beceri ve bilgisi alanında zorunlu ders kabul edilmesi sağlamak.
  • Mısır yüksek eğitim kurumlarında bir dizi ICDL Eğitim Merkezi kurmak ve desteklemek. Adayları yetiştirecek ve sertifika programı için hazırlayacak olan personeli yetiştirmek.
  • ICDL Test Merkezlerinin kurulması ve desteklenmesinin yanı sıra, ICDL Sertifika Programı'nın etkili ve başarılı biçimde işlemesi için gereken uygun işgücünün eğitilmesi ve sertifikalandırılmasını sağlamak.
  • Programın kalitesini ve ilgili uluslararası standartlara uygun olduğunu garanti etmek adına ICDL Eğitimi ve Test Merkezleri'nin işleyişinin izlenmesini sağlamak.
  • Yukarıda sözü geçen faaliyetlere bağlı olarak, ICDL Eğitim ve Sertifika Programı için uygulama stratejisi ve ayrıntılı bir faaliyet planının geliştirilmesini sağlamak.

Polonya'da ECDL'in okullarda uygulanması için Polonya Eğitim Bakanlığı ile anlaşma yapılmıştır.

Macaristan'da ECDL Macaristan hem Başbakanlık Ofisi, hem de Eğitim Bakanlığı tarafından desteklenmektedir. Hükümetin kamu çalışanları için Ulusal Yükseliş Programı kapsamında ECDL kurs ve sınavları düzenleyerek çalışanlar arasında ECDL'i yayması son derece önemli bir adımdır. Bu test yönetici pozisyonlarında bulunan herkes için önerilecektir, birçok kuruluş da çalışanlarını ECDL eğitimine göndermeye karar vermiştir. ECDL, kültürel alanda öğretmenler ve çalışanlar için aynı yetkili programın bir parçasıdır. Hükümet, ECDL sertifikası sahiplerini teşvik etmektedir.Eylül 2001'de, Macaristan Hükümeti, 20.000 kişisel bilgisayar alınması için bir teklif sunmuştur. Amaç, 10.000 kamu görevlisine (memurlar, hakimler, polisler) ve 10.000 öğretmene evlerinde kullanabilecekleri bilgisayar satın alma fırsatını olumlu şatlar altında sağlamaktır. Bu fırsattan yararlanabilmek için adayların ya Avrupa Bilgisayar Yetkinlik Sertifikası olmalı ya da aday bu programın en az dört bölümünü tamamlamış bulunmalıdır. Bu hareket, günlük iş yaşamlarında çalışanların BT uygulamalarına dair bilgileriyle ilgili olarak kamu hizmetleri ve eğitim sektörünü güçlendirmek için yapılan daha büyük bir hükümet girişiminin bir parçasıdır.

Belçika'da hükümet öğrenci ve öğretmenlerin ECDL almasını sağlayan bir projeyi 17 Kasım 2001 tarihinde onaylamıştır. Bu proje için, Belçika Hükümeti Belçika'daki ECDL lisans sahibi ile bir protokol imzalamayı kabul etmiştir. Belçika Hükümeti, orta dereceli okulların Test Merkezi olabilmesi için, her okul için birer lisansı finanse ederek, 100'den fazla okulda ECDL olması planlanmaktadır. ECDL hizmeti, diğer eğitim merkezlerinde de sunulacaktır. İşsizler için eğitim ücretsiz olacaktır. ECDL projesi, Belçika Eğitim Bakanı, İstihdam Bakanı ve Ekonomi Bakanının ortak girişimidir.

Yunanistan'da Didimoteiho (Kuzey Yunanistan) Polis Akademisi Eğitim Bölümü, Atina'daki merkez karargaha, ECDL'in üç yıllık resmi eğitimlerine dahil edilmesini önermiştir. Polis akademisi öğrencilerinin BT becerilerinin ECDL programına dayalı olarak sertifikalandırılmasının zarurî bir ihtiyaç olduğunu belirten resmi öneri 10/08/01 tarihinde iletilmiştir.

Portekiz'de ECDL, Ulusal Yönetim Enstitüsü (INA) tarafından desteklenmektedir ve Dışişleri Bakanlığı, Başbakanlık Özel Müsteşarı, INA Başkanı ve INA BT Müdürü tarafından da kamu önünde değerlendirilmiştir. Portekiz Telekom ve iki devlet üniversitesi ile anlaşma imzalanması beklenmektedir. Savunma Bakanlığı da diğer kamu kuruluşlarıyla beraber ECDL' e olan ilgisini ifade etmiştir.

3.2. Türkiye'deki Uygulamalar

Ülkemizde ECDL'in üniversitelerde ve kamu kuruluşlarında bir standart olarak kullanılma çalışmaları başlamıştır. Ege Üniversitesi, öğrenci, öğretim üyesi ve memurları ECDL sertifikası sahibi yapmak üzere çalışmalara başlamıştır. Bu amaçla öncelikle 11 fakülte için 20'şer bilgisayarın bulunacağı 11 laboratuvar klurulacak, 2003 yazında eğitmenlerin hocası olacak 11 kişi belirlenerek bu kişilerin ECDL sertifikası sahibi olması sağlanacaktır. Ardından kurulan laboratuvarlarda 2003-3004 öğretim yılı başlamadan 220 kişilik ECDL eğitmen grubu yetiştirilerek Güz yarıyılından itibaren İngilizce hazırlık sınıfını başarıyla tamamlşamış olan tüm birinci sınıf öğrencilerine uyuglanmaya başlanacaktır. Ayrıca eş zamanlı olarak öğretim elemanlarına ve memurlara 4-6 haftalık kurslar başlatılacaktır (İnceoğlu, 2002).

Ayrıca Türkiye Bilişim Derneğinin girişimleri ile kurumsal alanda BT eğitimi ve sertifikasyonunun gerekliliği kurumlarla iletişime geçilerek vurgulanmaktadır. Bu amaçla şu ana kadar Milli Eğitim Bakanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğü ile kurumsal bazda ECDL yapılarının oluşturulması için girişimde bulunulmuştur. Milli Eğitim Bakanlığı ile Emniyet Genel Müdürlüğünden 16'şar kişilik iki gruba ECDL eğitimi ve sertifika sınavı uygulanmıştır.

Üniversite ve kamu kuruluşlarındaki kurumsal ECDL yapılanma çalışmaları sürdürülmektedir.

ECDL Türkiye'nin kurulmasından bu yana Türkiye'de 22 adet Yetkili Test Merkezi denetlenerek test merkezi onayını almıştır. Bu test merkezlerine toplam 55 aday sınav almak üzere başvuruda bulunmuş, 210 adet yetkinlik kartı düzenlenmiştir. Bu adaylar için 15 adet sınav ve 288 adet test düzenlenmiştir. Bu uygulamaların sonucunda 2 aday sertifika almaya hak kazanmıştır. Diğer başvurular ve değerlendirme süreci halen devam etmektedir.

TBD, ECDL müfredatına uygun eğitim malzemelerinin incelenerek onaylanması gerekliliğini çok önemsemektedir. Bu amaçla TBD bünyesinde, üniversite öğretim üyelerinden oluşan bir hakem kurulu oluşturulmuştur. Bu kurul, hazırlanan materyallerin uygunluğunu denetlemektedir. Denetim hem basılı materyal hem de uzaktan eğitimde kullanılması planlanan elektronik materyaller üzerinde yapılmaktadır. Materyallerin ECDL müfredatına uygunluğunun yanısıra TBD Terim Kolu Çalışma Grubu tarafından hazırlanan Bilişim Terimleri Sözlüğü baz alınarak denetlenmektedir (www.tbd.org.tr/sozluk.html).

4. Sonuç ve Öneriler

Bilginin, çağa yakışır ve uluslararası ölçüm standartlarına uygun bir şekilde belgelendirilmesi büyük önem taşımaktadır. Özellikle, iş süreçlerinin hızla bilişim tabanlı uygulamalara taşındığı günümüzde Bilişim Teknolojisi alanındaki bilginin belgelendirilmesi daha da önem taşımaktadır. Bu nedenle tüm kurumlara her alanda çalışacak personelde temel bilgisayar bilgisine sahip olma niteliği aranmalıdır. ECDL, bu alanda, tüm dünyada geçerliliği kabul görmüş olan bir uygulama olduğu için, kamu ve özel sektördeki personel istihdamında temel seçme kriteri olmalıdır. İşe giriş ve terfilerde bu özellikler arandığı takdirde kurumların verimliliği artarak ülke ekonomisine katkı sağlayacaktır.

Özellikle kamuda ECDL'in temel bilgisayar okur yazarlık standardı olarak kabul edilmesi çok önemlidir. ECDL'in sistem olarak bir bütünlük taşıması yani müfredat, sınav uygulamaları, denetim ve ölçme-değerlendirme kriterlerinin varolması kamuda yeni bir sınav sistemi oluşturmak için gerekli kaynakların israfını engelleyecektir.

Üçüncü bölümde açıklanan uluslararası deneyimler, ECDL'in toplumun her kademesinde yaygınlaştırılması gereğini göstermekte ve özellikle eğitim kurumlarının öncü ve etken gücünü vurgulamaktadır. Ülkemiz koşullarına uygun bir eylem planı ve uygulamadaki kararlılık bizleri bilişim teknolojisi trenini kaçırmaktan koruyacaktır. Mevcut kaynakların bir bölümünün bu projeye yönlendirilmesi ve tüm unsurların göstereceği fedakarlıklar ile çok önemli adımların atılması mümkün olacaktır. Eylem planında öncelikle farkındalık yaratma, hedef kitle seçimi ve maliyetlerin düşürülmesi unsurları göz önünde bulundurulmalıdır. Ülkemiz koşulları ECDL'in öncelikle kurumsal uygulamarla başlaması gerekliliğini düşündürmektedir. Ayrıca toplumdaki kilit istihdamın kaynağı olan üniversitelerde ECDL uygulamalarının mevcut müfredatların içinde yer alması nitelikli insan gücünün iş dünyasına kazandırılması açısından çok önemlidir.

Globalleşme sürecinde olan ülkemiz için standardizasyon ve belgelendirmenin önemi göz ardı edilemez. Ayrıca Avrupa Birliği ile bütünleşme sürecinde de Avrupa'dan doğan ve tüm dünyaya yayılan bir standardın kullanılması ülkemiz için bir avantaj olacaktır.

Bilişim kültürüne sahip, çağdaş, verimli ve ekonomiye katkı sağlayan insanlardan oluşacak toplum, geleceğin Türkiye'sinin en büyük güvencesidir.

Kaynakça

CARPENTER, David, Avrupa Bilgisayar Kullanım Belgesi Vakfı, TBD Bilişim Kültürü Dergisi, Sayı:81, Mart 2002, Ankara.

İNCEOĞLU, Mustafa M. ve diğerleri, Avrupa Bilgisayar Kullanım Yeterliliği Sertifikası (ECDL) Akrediteli Bir Bilgisayar Eğitim Programının Uyarlanması, Bilişim Teknolojileri Işığında Eğitim Konferansı, Mayıs 2002, Ankara.

SUNAY, Sinan, ECDL Nedir?, TBD Bilişim Kültürü Dergisi, Sayı:80, Aralık 2001, Ankara.

SUNAY, Sinan, TBD ve ECDL Çalışmaları, TBD Bilişim Kültürü Dergisi, Sayı:82, Haziran 2002, Ankara.

www.ecdl.com
www.ecdl.org.tr
www.tbd.org.tr/ecdl
www.tbd.org.tr/sozluk.html

 

Aslıhan Tüfekci Hotomaroğlu, Sinan Sunay


Bu yazıyla ilgili görüş ve yorumlarınızı yorum@teknoTurk.org ve asli@gazi.edu.tr adreslerine yollayabilirsiniz.